HPV-vaccinatie heeft beschermend effect tegen mondkeelholtekanker bij mannen

Jarenlang was roken de grootste risicofactor voor het ontstaan van mondkeelholtekanker. Het aantal mensen dat rookt neemt af, maar toch wordt er geen afname gezien in de incidentie van mondkeelholtekanker. Dit heeft te maken met de huidige grootste risicofactor voor mondkeelholtekanker, namelijk HPV. Deze toename in HPV wordt ook gezien bij het bevolkingsonderzoek voor baarmoederhalskanker, echter is de oorzaak hiervoor nog onduidelijk. Meer dan 90% van de mondkeelholtekankers wordt veroorzaakt door HPV-type 16. Na besmetting kan kanker ontstaan na minstens 2 jaar, maar gemiddeld gebeurt dit pas na 35 jaar.

De populatie die HPV-gerelateerde mondkeelholtekanker krijgt is relatief jong en gezond en de meerderheid is man. Mannen tussen de 14 en 69 jaar hebben relatief vaker een HPV-infectie dan vrouwen. Mogelijke oorzaken hiervoor kunnen zijn door een hogere transmissiekans bij orale seks, hormonale verschillen of verschil in respons na HPV-vaccinatie. De vaker aanwezige HPV-infectie zou kunnen verklaren waarom meer mannen HPV-gerelateerde mondkeelholtekanker ontwikkelen. Mondkeelholtekanker heeft geen duidelijk voorloperstadium en dus is hier momenteel geen screening mogelijk. Het doel is dus de ontwikkeling van mondkeelholtekanker voorkomen, waarbij HPV-vaccinatie mogelijk een belangrijke rol kan spelen. 

Het effect van HPV-vaccinaties op het ontstaan van mondkeelholtekanker bij mannen is nog niet volledig bekend. Eerder onderzoek liet al zien dat HPV-vaccinatie kan zorgen voor een vermindering van de orale HPV-type 16 infecties. Een Australische review onderzocht wat het effect van HPV-vaccinatie bij zowel mannen als vrouwen is op het ontstaan van mondkeelholte kanker.

De review is gebaseerd op zeven artikelen waarbij vier studies keken naar de link tussen orale HPV-infecties en HPV-vaccinatie, één studie naar de antilichamen tegen HPV16/18 na vaccinatie, één studie naar de HPV-transmissie na vaccinatie, en de laatste studie keek direct naar de link tussen HPV-vaccinatie en mondkeelholtekanker.

In drie van de vier studies die keken naar de link tussen orale HPV-infecties en HPV-vaccinatie werd na vaccinatie een vermindering van het aantal orale HPV-infecties waargenomen. Een cross-sectionele studie toonde een significante (p=0,007) vermindering van het aantal infecties aan. Echter was deze afname wel groter in de algemene populatie dan specifiek bij mannen. Een mogelijke oorzaak hiervoor is de lagere vaccinatiegraad in de groep mannen. Daarnaast bepaalden twee studies het preventiepercentage van de HPV-vaccinatie op een orale HPV-infectie. Het preventiepercentage zegt iets over het percentage infect dat door middel van vaccinatie kunnen worden voorkomen. Deze was 83,9% voor de ene studie en 80% voor de andere studie. Beide studies laten zien dat er na HPV-vaccinatie een significant lager risico is op het krijgen van een orale HPV-infectie. Eén studie liet een toename in het aantal orale HPV16/18-infecties zien in de algemene bevolking. Hierbij is helaas geen onderscheid gemaakt tussen man en vrouw en gevaccineerd of ongevaccineerd. Wellicht is de toename van infecties te verklaren door de HPV-vaccinatiegraad, echter zijn deze gegevens niet bekend. Toch lijkt over het algemeen de HPV-vaccinatie het aantal orale HPV-infecties dus te verminderen.

Het HPV-vaccin heeft zijn werking door het aanmaken van antilichamen en één van de studies heeft dit als maatstaf gebruikt voor de effectiviteit van het vaccin. De studie vond dat in 93,2% en 72,1% van de gevaccineerde antilichamen tegen respectievelijk HPV-type 16 en 18 aanwezig waren in een oraal sample. Het HPV-vaccin lijkt dus te werken voor orale bescherming, echter moet het verband met mondkeelholtekanker nog worden aangetoond. Daarnaast zal er een studie gaan onderzoeken of de HPV-vaccinatie ook bescherming biedt tegen transmissie van het virus. Een verminderde transmissie zou wellicht ook kunnen leiden tot vermindering van HPV-gerelateerde mondkeelholtekanker. Toekomstig onderzoek moet dit uitwijzen.

Tenslotte heeft één studie direct gekeken naar de link tussen HPV-vaccinatie en het ontstaan van mondkeelholtekanker. De studie vond dat mannen zonder HPV-vaccinatie een significant (p=0,0015) toegenomen relatief risico van 23,8 keer meer risico hadden op het ontwikkelen van mondkeelholtekanker. Deze studie onderschrijft het belang van HPV-vaccinatie en laat dus zien dat HPV-vaccinatie het risico op mondkeelholtekanker daadwerkelijk verlaagd. Echter, zijn er meer studies zoals deze nodig om deze bevinding te bevestigen. 

De Australische review vond dus dat HPV-vaccinatie zorgt voor een vermindering van het aantal orale HPV-infecties en ook voor een verminderd risico op mondkeelholtekanker bij mannen. Toekomstige studies moeten het effect van HPV-vaccinatie op mondkeelholtekanker bevestigen. Ondanks dat er veel variatie is tussen de huidige studies, laten deze wel allemaal een gunstig effect van de HPV-vaccinatie zien op het ontstaan van orale HPV-infectie en mondkeelholtekanker bij mannen. Deze studie onderschrijft het belang om naast vrouwen ook zeker mannen te vaccineren tegen HPV.

Bron: Infectious Agents and Cancer, 24 april 2023